Gốm sứ vẽ vàng 24K Bát Tràng: Kỹ thuật nung hấp nhiệt 800°C, cách phân biệt với dát vàng lá – in decal vàng và bảo quản

Trong phân khúc gốm sứ mỹ nghệ và quà tặng cao cấp, đường viền ánh kim lấp lánh trên lọ hoa, bình trưng bày hay bộ đồ thờ luôn thu hút ánh nhìn ngay lập tức. Tuy nhiên, cùng gọi là mạ vàng hay gốm sứ vẽ vàng 24K Bát Tràng nhưng chi phí và độ bền thực tế lại chênh nhau rất lớn tùy vào việc người thợ dùng bút vẽ vàng lỏng kim 24 K nung lại trong lò ở 800 độ C, dán vàng lá bằng keo nguội hay chỉ dán tấm decal giả vàng công nghiệp.

Bài phân tích kỹ thuật dưới đây giúp người sưu tầm và bộ phận thu mua quà tặng hiểu đúng bản chất từng công đoạn hấp vàng trên nền men chín, nhận diện chuẩn xác ba phương pháp trang trí ánh kim và nắm vững cách vệ sinh giữ lớp vàng sáng rực suốt nhiều năm.

Quy trình vẽ vàng lỏng 24 K bằng bút lông và cơ chế nung hấp 800 độ C

Khác với nét vẽ màu oxit coban thực hiện ngay trên xương đất mộc trước khi tráng men, toàn bộ công đoạn vẽ vàng kim chỉ được tiến hành trên những sản phẩm đã hoàn thành một chu kỳ nung chín hoàn chỉnh ở mức 1.250°C – 1.300°C. Quy trình vẽ vàng lỏng 24 K bằng bút lông trên bề mặt men đã nung chín và nung hấp 800 độ C diễn ra qua bốn bước tiêu chuẩn sau.

Bước 1: Tuyển chọn phôi chín men hoàn hảo và tẩy sạch dầu bám

Nghệ nhân không bao giờ chấm vàng lên một chiếc bình bị rỗ kim, chảy men cục bộ hay lẫn bụi sắt. Sau khi tuyển kỹ dưới ánh sáng trắng, bề mặt men bóng của bộ ấm trà, lọ hoa hoặc nhóm sản phẩm từ xưởng sản xuất bình hút lộc Bát Tràng được lau sạch toàn bộ bằng khăn khô tẩm cồn tinh khiết để loại bỏ hoàn toàn dấu vân tay và mồ hôi trước lúc cầm bút vẽ.

Bước 2: Điều tiết dung dịch vàng lỏng kim 24 K và tỉa nét thủ công

Vật liệu sử dụng là dung dịch vàng lỏng chứa hàm lượng vàng thật cao hòa trong tinh dầu thông và chất dẫn hữu cơ màu nâu cánh gián. Nghệ nhân dùng loại bút lông chồn đầu cực mảnh nhúng lượng vàng lỏng vừa đủ, đặt tay tì nhẹ theo trục xoay để đi liên tục những đường chỉ viền miệng, cánh hoa sen, vảy rồng hay chữ thư pháp sắc sảo. Nếu lượng mực trên đầu lông quá đọng, nét vẽ khi ra lò dễ bị chảy nhòe; ngược lại nếu quệt quá khô, đường vàng sẽ đứt gãy ánh kim.

Bước 3: Hong khô tinh dầu và kiểm soát nhiệt độ hấp vàng 800 độ C

Tác phẩm sau khi vẽ xong được đặt trong phòng kín tránh bụi bám suốt 6 – 12 tiếng cho dung môi bay bớt hơi dính. Tiếp theo, thợ lò xếp hàng lên xe đưa vào lò điện hoặc lò gas chuyên dụng chạy chu trình nhiệt độ hấp vàng 800 độ C (dao động ổn định trong khoảng 780°C – 800°C kéo dài khoảng 6 – 8 giờ nâng và giữ nhiệt).

Tại ngưỡng nhiệt này, toàn bộ thành phần tinh dầu và nhựa hữu cơ trong dung dịch vàng bốc hơi sạch. Cùng lúc đó, lớp men sứ thủy tinh vốn cứng chắc ở nhiệt độ phòng bắt đầu mềm giãn nở bề mặt ở mức vi mô, giúp các phân tử vàng kim tinh khiết liên kết chặt chẽ vào lớp men bên dưới và hiện lên sắc vàng rực thuần khiết khi lò hạ nguội tự nhiên.

• Khởi động chậm trong dải 250°C – 450°C: Thợ vận hành giữ tốc độ nâng nhiệt ban đầu chậm rãi và mở khe thông gió lò thông thoáng để khói tinh dầu thông thoát hết trước khi mặt men chuyển sang trạng thái mềm.
• Tránh đóng cửa lò sớm hoặc đẩy nhiệt tăng gấp: Việc tăng nhiệt đột ngột dễ khiến muội khói dung môi bám ngược vào viền nét, làm đường vàng xỉn ám màu nâu tím thay vì ánh kim sáng rực.
• Chuẩn mực vàng lỏng 24 K hàm lượng 10% – 12%: Các xưởng uy tín luôn tách riêng dòng vàng lỏng tinh khiết khỏi mực hợp kim giả vàng giá rẻ, giúp nét vẽ tự phản chiếu ánh vàng đồng đều từ lòng chén tới vành miệng mà không cần đánh bóng cơ học bằng máy.

Bảng so sánh 3 kỹ thuật: Vẽ vàng lỏng 24 K, dát vàng quỳ keo nguội và in decal vàng nhiệt

Song song với phương pháp chấm bút vẽ tay truyền thống, thị trường đồ thờ tự và quà biếu còn có hai kỹ thuật khác tạo hiệu ứng vàng là vàng quỳ dát thủ công (dán lá vàng bằng keo nguội không nung lại) và dán tấm decal chuyển nhiệt có màu ánh vàng. Bảng so sánh dưới đây chỉ rõ bản chất từng kỹ thuật để khách hàng đối chiếu tương xứng với chi phí đầu tư.

Trong vận hành tại xưởng, mỗi kỹ thuật phát huy đúng thế mạnh ở từng nhóm hàng khác nhau. Các sản phẩm thuộc bộ đồ thờ men bạch ngọc vẽ vàng đòi hỏi độ thanh tao và chịu vệ sinh thường xuyên trên ban thờ nên áp dụng 100% nét vẽ bút lông nung lửa hai. Cùng quy chuẩn chế tác đó, những chiếc chóe thờ Bát Tràng men sáng mịn được thợ tỉa nét hoa văn thủ công từng cánh sen vàng kim sắc nét.

Một ví dụ thực tế nổi bật ở dòng thờ tự vẽ vàng là mẫu chóe thờ hoa sen vàng men bạch ngọc BT192 có bề mặt phẳng mượt sau nung hấp. Chuyển sang phân khúc trang trí phòng khách, nhóm lọ hoa vẽ vàng Bát Tràng thể hiện rõ nét thẩm mỹ khi phối hợp đường kẻ miệng và hoa văn phong cảnh.

Điển hình trong nhóm bình cắm hoa viền kim là tác phẩm lọ hoa Thuận Buồm Xuôi Gió viền vàng kim BT-LH31 với từng vệt chỉ vàng hòa bóng mịn ngay dưới ánh đèn trần. Lớp ánh kim liền khối này không bị xỉn mờ khi cắm hoa tươi và thay nước hàng tuần trong văn phòng.

Riêng các tác phẩm khổ đại đắp phù điêu sâu cỡ 50L trở lên như chum ngâm rượu dát vàng, kỹ thuật dát phủ vàng lá giúp tôn khối nổi rồng phượng nổi bật từ khoảng cách xa trong sảnh lớn. Tác phẩm chuẩn mẫu thuộc dòng này có thể kiểm chứng ngay trên mã chum đựng rượu Bát Tràng 50 lít dát vàng 24K.

Cách nhận biết gốm vẽ vàng 24K thật qua ánh phản chiếu, viền bút và phép thử nhanh

Khi cầm trên tay một sản phẩm quà tặng hoặc vật phẩm trang trí gắn nhãn vẽ vàng 24K, người mua hoàn toàn có thể tự kiểm chứng bằng bốn thao tác đơn giản ngay tại cửa hàng mà không cần thiết bị đo phức tạp.

1. Soi độ biến thiên độ dày nét bút dưới ánh sáng nghiêng: Nét vẽ tay thủ công bằng vàng lỏng luôn có điểm đặt bút, điểm nhấn lượn và nét vuốt nhọn đuôi tự nhiên ở từng chiếc bình; trong khi tem decal giả vàng công nghiệp hiển thị các hạt mực chấm điểm đều tăm tắp nếu soi qua kính lúp nhỏ.
2. Quan sát chiều sâu ánh kim vàng: Vàng thật nung 800 độ C mang sắc ánh kim sâu ấm và đồng đều từ đỉnh chỉ đến chân nét; sơn nhũ đồng rẻ tiền hoặc mực kim loại nguội thường xỉn ánh xanh xám hoặc lộ vệt cọ bết keo bóng xung quanh đường viền.
3. Kiểm tra độ phẳng mịn khi lướt đầu ngón tay: Đường vẽ vàng lỏng nung hấp tạo cảm giác phẳng mịn gần như đồng mức với lớp men thủy tinh bên dưới; ngược lại hàng sơn nhũ lạnh hay dán lá vàng keo nguội thường cộm ranh gờ rõ khi chạm nhẹ.
4. Thử lau cồn nhẹ góc khuất không đổi màu: Thấm một chút cồn 70 độ lên tăm bông lau thử phần chỉ chân đế; vàng 24K nung lò giữ nguyên độ sáng sạch và không thôi vệt đen xỉn lên đầu bông.

Đối với các đơn hàng lưu niệm thương hiệu cần phối kẻ chỉ vàng viền miệng kết hợp chuyển nhiệt hình ảnh, quy chuẩn sắp lịch hai lần hấp lò được hướng dẫn cụ thể tại bài xưởng in logo gốm sứ Bát Tràng. Khi chọn mua bộ đồ thờ men lam vẽ vàng hoặc men bạch ngọc vẽ vàng cho gia đình, quý khách có thể đối chiếu thêm vị trí xếp đỉnh, chóe và lọ hoa chuẩn theo bài sơ đồ bài trí bộ đồ thờ Bát Tràng.

Hướng dẫn vệ sinh bằng khăn mềm ẩm và cồn nhẹ giữ sáng bề mặt vàng 24K bền nhiều năm

Dù vàng lỏng 24K đã được nung chảy kết bám chặt với lớp men sứ ở 800 độ C, nhưng vì nằm ở tầng bề mặt ngoài cùng chứ không phủ thêm men thủy tinh đè lên trên (do lớp men thủy tinh nung 1.280 độ C sẽ làm chảy mất vàng), nên quá trình sử dụng hàng ngày vẫn cần tuân thủ nguyên tắc bảo quản đúng cách:

• Vệ sinh bằng khăn mềm ẩm và cồn nhẹ: Định kỳ lau bụi bằng chổi lông mềm hoặc khăn microfiber ẩm vắt ráo nước; nếu vết khói nhang hay dấu vân tay làm vàng hơi mờ, dùng khăn mềm thấm chút cồn nhẹ 70 độ lau lướt theo chiều nét vẽ rồi thấm khô lại ngay để giữ sáng bề mặt vàng 24K.
• Tránh vật sắc nhọn và cọ búi sắt: Tuyệt đối không dùng búi cọ nồi kim loại, mặt nhám bọt biển hoặc bột tẩy rửa có hạt mài để chà trực tiếp lên đường vàng vì lực ma sát cứng sẽ làm xước mòn lớp kim loại mỏng theo thời gian.
• Không ngâm hóa chất tẩy mạnh hoặc đưa vào lò vi sóng: Dung dịch tẩy trắng Javel, axit mạnh hay sóng vi ba trong lò vi sóng có thể làm cháy sạm hoặc phóng tia lửa điện tại vị trí có đường kim loại vàng 24K; riêng dòng bình hút lộc họa tiết vẽ vàng đặt tủ kính nên lau khô ngay sau khi vệ sinh để nước không đọng lâu ở các khe đắp nổi.

Tham khảo dòng sản phẩm vẽ vàng 24K và dịch vụ kẻ chỉ vàng theo yêu cầu

Tại hệ thống catalog của xưởng, các tác phẩm vẽ vàng thủ công được phân tách minh bạch theo từng công nghệ giúp khách hàng dễ lựa chọn đúng tầm giá, điển hình ở phân khúc cao cấp như bình hút lộc đắp nổi vẽ vàng 24K hoặc các bộ đồ thờ men bạch ngọc và lọ hoa trang trí. Doanh nghiệp muốn đặt riêng ấm chén, đĩa kỷ niệm hoặc bình hút lộc có kẻ chỉ vàng kim viền miệng và in logo kỷ niệm có thể gửi maket tại trang đặt sản xuất gốm sứ theo yêu cầu.

Để kiểm tra trực tiếp nét vẽ vàng thật hay nhận tư vấn phân biệt hàng vẽ tay với decal công nghiệp trên từng mã hàng cụ thể, quý khách liên hệ Gốm Bát Tràng Việt Nam qua Hotline/Zalo 0886.889.145 hoặc email lienhe@battrangvietnam.vn.